Festival Community
This website is using cookies to. By clicking 'OK', you agree with our cookie policy. More about this.
OK

GALLERY 2012

critical writing

RAZVOJ, PARADOKS I KATEGORIJE DUGA

About work

Abstract
Dug, kao kompleksna pojava, prošao je kroz mnoge istorijske etape. Danas, kada se pojave i odnosi dovode i demistifikuju do perfekcije, dug svojom nedokučivošću demantuje sebe kao odnos i u mnogim slučajevima zadržava se na niovu fenomena. Njegovo postojanje može biti vidljivo, no često zna biti i nevidljivo. Ovaj akademski prilog je pokušaj dokučivanja pojma, razvoja, fenomena i karakterizacije duga, kao i pokušaj predviđanja njegovog budućeg toka i budućih polja njegovog delovanja.

Keywords
Zatražen, Nezatražen, Ekološki, Priroda, Država, Porodica

Work:
works/cd0378e74775182176f16ff3819379dc/thumbnail/DragoljubTodorovic_RazvojParadoksIKategorije_1.docx

Editors comments More info on Curators & Editors ›

Akademski prilog Dragoljuba Todorovića je mala »studija duga« koja ima svoje izrazite kvalitete. Delo je inspirativno i kvalitetno štivo za čitanje i mišljenje. U ovo »studiji« nije toliko reč o ekonomskoj i pravnoj artikulaciji duga na koju smo navikli, već je reč o filozofskoj i ekološkoj perspektivi duga koju autor ispostavlja kroz grubi istorijski presek – robovlasništvo, feudalizam, komunizam/kapitalizam – formiranja duga.

Autor u sažetku ispostavlja da se bavi pitanjem duga na femenološkoj ravni. Zanima ga karakterizacija duga onkraj ekonomske i pravne formalizacije, pre svega duga kao fenomena koji je postao deo svakodnevnog života. U kontekstu svakodnevnog života autor ispostavlja dvojnu narav duga - subjektivnu psihološku i objektivnu sociološku. Ova distinkcija je zanimljiva jer avtor preko nje uvodi pitanje (lične) svesti o dugu i njegovom postojanu. Ako se za (soc)psihološku vezuju obligacioni odnosi, koje poznamo od Maussa, koji se formiraju preko uspostavljanja svesti o pravima i dužnostima (vratiti ili povratiti lični dug), onda se za sociološku vezuje nelično shvatanje duga. Za ovug potonjeg je svakako bitno da se razume kao nelični dug, a to je kao od spolja nametnuti dug (za kojega nikad nije bilo npr. zaprošeno).

Autor kraći istorijski pregled duga konkretno provuče kroz filozofiju robovlasničke i feudalne epohe ispostavljajući njihove najbitnije distikcije. Počevši od karakterizacije uloge crkve, kao prvog posrednika između čoveka i boga, autor ispostavlja doktrinarni paradoks po kojem je crkvi supelo da formira dužnički odnos ljudi do boga (čovek duguje život bogu) ne da bi ljudi sami to zatražili. Potraživanje, zajam, posuda…se tako ispostavljaju kao one (lične) kategorije na osnovu kojih je dug uopšte formiran i regulisan, dok je crkveno određivanje duga materializovano u opšte međuljudske odnose po kojima je ovaj oblik duga nešto najnormalnije i prihvatljivo.

Ako je ovaj oblik zaduživanja početak društvenog oblika duga (dug kao društvena činjenica) onda je robovlasnički oblik njegov razvijeniji oblik. Autor zapravo instituciju dužničkog ropstva vidi kao presonalni model koji je nikao kao reakcija na raspodelu moći i bogastva (u robovlasništvu nisu bile izoblikovane ustanove zato je bilo zaduživanje lično), dok feudalni sistem vidi kao društveni oblik u kome je zaduživanje regulisano sa strane crkve i »državne« vlasti (tj. u odnosu na institucije koje su pripisivale dug/porez). Ako je prvi temeljijo na egzistencijalnim premisama (dug kao kategorija života odnosno uslov preživljavanja), drugi je instanca vlasti sama (racionalno ili iracionalno) propisivala (zaduživanje/život ili smrt); kapitalizam je, moguće je reći, zadržao od jednoga i drugaga sistema poji element. Autor to imenuje usavršavanje duga u senci slobode: što smo više slobdni u kapitalizmu, forma je duga nejasnija, a dug je sve veći (raste).

Danas, u kapitalizmu, autor opozorava, da je raskorak između zatraženog (ličnog) i nezatraženog (društvenog) duga sve veći. Na jednoj strani opozorava na državu, to je javni nezatraženi dug, kojeg u ime svih nas stvaraju vlasti neodgovornim upravljanjem, na osiguravajuća društva koja u komercijalnom sektoru profitiraju (logika život=dug=rizik=kapital), te na sve veću ličnu zaduženost (život=dug). Ergo, poanta, koja je danas vidljiva u kapitalizmu, odnosi se na život koji je zavezan dugu. (U ovom pasusu bi autor treba malo jasnije razraditi pojam duga u odnosu do osiguravajućih institucija; npr. kako se to nalazi kod fukojevaca Ewalda i Deferta.)

Jedna genealogija, koju pominje i autor, govori da se danas rađamo (objektivno i subjektivno) zaduženi, živimo zaduženi i umiremo zaduženi. Ona zapravo zgovori o dugu koji nije vezan samo na materijalno, na kapital odnosno na finansije, već se odnosi na međugeneracijski dug – npr. dug do roditelja i porodice (kojima smo dužni npr. svoj život). Druga genealogija govori o tome, da je u stvari porodica ona koja ne potražuje bilo kakvo povraćanje duga.

Izza ovih genealogija, izza kulturnih i civilizacijskih okova, koje nameću pravne (vanjske) forme i sankcije kad je u pitanju obligacija, i zavraćaju dar, darivanje i obdarivanbje, zeva problematičan odnos čoveka i onoga što u jeziku označujemo kao priroda. Autor se ozbiljno hvata tog modernog neuravnovešenog odnosa koji temelji na uzimanju i na odsutnosti etike do spoljašnjeg prirodnog formirajući pitanje oko našeg (zajedničkog) duga do prirode. Taj dug do prirode se danas manifestuje u najprepoznavnijim crtama kao ekološki dug koji u stvari (na svoj način) reflektuje sve dugove pokazivajući da nije poenta u mehanizmu retribucije nego u našem shvatanju samog sadržaja retribucije. (Od autora, na jednoj strani, bi želo više pročitati o njegovom razumevanje odnosno formulaciji »prirode«, razumevanju iskorištavnja prirode i stvaranja duga, npr. kao je to artikulisao Latour, i na drugoj strani o relaciji dug vs dar, koju pominje ali ne razrađuje.)

Drugim rečima, nije poenta u (zatraženom) dugu već u (objektivno postojućem) nezatraženom dugu, koji u svojoj ekonomskoj formi utiče na naše kavlitete i načine bivanja (forme života); koji u svojoj pravnoj formi tereti i vezuje naše živote za sistem kruženja Kapitala. Pre svega to znači da je problem sa kategorijama dugova sa one strane ekonomje i prava, to da se one u krajnjoj fazi, danas u doba kapitalizma, svode upravo na ekonomiju Kapitala (koja deluje kao ekonomja svih ekonomija). U tom smislu je Dug na strani ekonomije Kapitala - omogućava prestrukturisanje strukturnih uslova i društvenih odnosa (lekcija iz istorije) – koj u kretanju istorije (kao pokretač) menja sve da se ne bi ništa promenilo (da bi dug ostao temeljna društvena kategorija). Alternativa/e? (Od autora očekujem i ovaj odgovor, pre svega u smislu traženja potencijalnosti za revidiranje duga i samoga odnosa /shvatanja/ do duga kao i same alternacije kategorije /kapitalističkog/ duga.)

View other works commented by Nikola Janović  ››

Other comments

No comments yet

Curators comments

This work has been commented by 1 editor(s):
Nikola Janović go to comments ›

Entry details

Title

RAZVOJ, PARADOKS I KATEGORIJE DUGA


Concept author(s)

Dragoljub Todorović


Concept author year(s) of birth

1985


Country

Serbia


Competition category

critical writing


Competition field

academic


Competition subfield

educator/researcher


Subfield description

Freelance researcher